Bây giờ một cuốn sách ba trăm trang có thể được tóm lại thành một trang trong vài giây. Con đọc bản tóm tắt xong là trả lời được câu “cuốn đó nói về gì”.
Vậy tại sao vẫn nên cho con đọc cả cuốn?
Bản tóm tắt cho kết luận, không cho đường đi
Một bản tóm tắt nói: nhân vật này cuối cùng thay đổi. Đọc cả cuốn thì thấy anh ta thay đổi qua bao nhiêu lần do dự, và lúc nào là lúc quay đầu.
Kết luận thì ai nói lại cũng được. Đường đi thì phải tự đi mới có.
Trong hầu hết môn học lẫn công việc sau này, thứ cần không phải là biết kết luận của người khác, mà là tự đi được từ dữ kiện đến kết luận.
Ba thứ chỉ có khi đọc cả cuốn
Sức bền của sự chú ý. Đọc hết một cuốn sách là bài tập giữ chú ý dài nhất mà một đứa trẻ làm tự nguyện. Không có gì thay được, và cái này dùng được cho mọi môn.
Vốn từ và câu. Trẻ học cách dùng từ bằng việc gặp từ đó nhiều lần trong những ngữ cảnh khác nhau, không bằng việc tra nghĩa. Một bản tóm tắt không đủ số lần gặp.
Khả năng đặt mình vào chỗ người khác. Điều này chỉ xảy ra khi ở trong đầu nhân vật đủ lâu. Đọc một dòng tóm tắt về nỗi đau của ai đó không tạo ra được cảm giác đó.
Nhưng bản tóm tắt không phải kẻ thù
Nói cho công bằng: bản tóm tắt có chỗ dùng thật.
Con cần biết nhanh một cuốn sách nói gì để quyết định có đọc hay không. Con cần ôn lại một cuốn đã đọc từ lâu. Con cần tra cứu một thông tin. Ba việc này dùng bản tóm tắt là hợp lý.
Ranh giới nằm ở chỗ: bản tóm tắt dùng trước hoặc sau khi đọc thì tốt. Dùng thay cho việc đọc thì mất ba thứ ở mục trên.
Khi con không chịu đọc
Đây mới là vấn đề thực tế của phần lớn gia đình, chứ không phải chuyện bản tóm tắt.
Để con tự chọn sách. Kể cả khi con chọn truyện tranh, sách về game, sách về bóng đá. Mục tiêu ở giai đoạn đầu là con quen với việc đọc dài, không phải đọc đúng danh mục.
Đừng bắt báo cáo. Yêu cầu viết thu hoạch sau mỗi cuốn là cách nhanh nhất để biến đọc sách thành bài tập.
Đọc cùng con, kể cả khi con đã lớn. Không phải đọc cho con nghe — mà hai người cùng đọc sách của mình trong một phòng, mười lăm phút.
Một chi tiết nhỏ nhưng ăn: để sách ở chỗ con hay ngồi, không phải trên giá sách gọn gàng trong phòng khách.
Đọc bao nhiêu là đủ
Không có con số chuẩn, và đếm số cuốn dễ phản tác dụng.
Mốc thực tế hơn: con có đọc được liên tục hai mươi phút mà không với điện thoại không? Đó là thước đo đáng theo dõi hơn số cuốn mỗi tháng.
Ở Mona
Phần tư duy Ngôn ngữ ở trung tâm làm việc với văn bản đầy đủ chứ không với đoạn trích ngắn, vì kỹ năng cần luyện là theo dõi một mạch lập luận dài — thứ không luyện được bằng đoạn văn năm dòng.
Câu hỏi thường gặp
Con chỉ đọc truyện tranh thì có sao không?
Giai đoạn đầu thì không sao — truyện tranh vẫn xây vốn từ và thói quen đọc. Sau vài tháng, thử để cạnh đó một cuốn cùng chủ đề nhưng nhiều chữ hơn, không ép.
Nghe sách nói có tính là đọc không?
Tính, cho phần nội dung và vốn từ. Không tính cho phần luyện giữ chú ý khi đọc chữ. Hai hình thức bổ sung nhau, không thay nhau.
Con đọc nhanh quá, có phải đọc lướt không?
Hỏi con kể lại một cảnh trong sách. Kể được chi tiết thì con đọc thật, chỉ là đọc nhanh — điều đó bình thường ở trẻ đọc nhiều.
Mỗi ngày nên dành bao lâu cho việc đọc?
Mười lăm đến hai mươi phút đều đặn hơn hẳn hai tiếng vào chủ nhật. Thói quen đọc xây bằng tần suất, không bằng thời lượng.
