Con đang gõ phím vùn vụt. Anh chị nhắc: “Tập viết cho đẹp đi con.” Con ngẩng đầu lên hỏi: “Để làm gì hả bố?”
Câu hỏi đó không trả lời được bằng “để đi thi”. Vì thật ra thi cũng đang chuyển dần sang máy tính. Nhưng vẫn còn một lý do khác — và nó không nằm ở chỗ nét chữ đẹp hay xấu.
Tóm tắt nhanh
1. Viết tay chậm hơn suy nghĩ, nên buộc não phải lọc và tóm tắt trước khi đặt bút.
2. Mục tiêu không phải chữ đẹp. Là chữ đọc được, viết liền mạch, ghi kịp tốc độ cô đọc.
3. Ba dấu hiệu đáng để ý: mỏi tay sau mười phút, còn phải nhìn mẫu từng chữ, ghi bài trên lớp không kịp.
4. Đạt ba mốc đó rồi thì dừng — thời gian còn lại dùng cho việc khác có ích hơn.
5. Sai cách cầm bút càng sửa sớm càng dễ; qua lớp 3 thì rất khó đổi.
Viết tay chậm, và cái chậm đó có việc của nó
Gõ phím nhanh. Và chính vì nhanh, não gần như chép lại nguyên vẹn thứ mình nghe được mà không cần hiểu. Ngón tay chạy kịp lời giảng, phần suy nghĩ được phép nghỉ.
Viết tay thì không kịp. Tay chậm hơn miệng người nói rất nhiều, nên não buộc phải lọc: cái gì quan trọng, cái gì bỏ được, câu này tóm lại thành mấy chữ. Việc lọc đó xảy ra trước khi nét bút chạm giấy.
Nói cách khác, viết tay không chỉ là ghi lại. Là nghĩ trong lúc viết.
Nghiên cứu nói gì — và nói đến đâu
Năm 2014, hai nhà nghiên cứu Mueller và Oppenheimer so sánh sinh viên ghi bài giảng bằng tay và bằng máy tính. Nhóm viết tay trả lời tốt hơn ở các câu hỏi đòi hiểu khái niệm, dù nhóm gõ máy ghi được nhiều chữ hơn.
Cũng phải nói cho công bằng: những lần lặp lại nghiên cứu này về sau cho kết quả không đồng nhất. Nên nên đọc nó như một gợi ý đáng lưu tâm, không phải một định luật.
Ở lứa nhỏ hơn, các nghiên cứu đo sóng não tại Na Uy cho thấy khi trẻ viết tay, số vùng não liên quan đến trí nhớ và học tập được kích hoạt nhiều hơn so với khi gõ phím. Bàn tay di chuyển theo hình dạng chữ dường như tạo thêm một đường ghi nhớ mà bàn phím không có.
Điểm chung của cả hai hướng nghiên cứu: lợi thế của viết tay nằm ở chỗ nó chậm và tốn công, chứ không nằm ở chỗ chữ đẹp.
Thứ con học được không phải là kỹ năng viết chữ
Còn một điều nữa, ít ai nói tới.
Trong một thế giới mà mọi thứ đều nhanh, rẻ và tự động, một đứa trẻ ngồi xuống và làm chậm rãi một việc tỉ mỉ đang luyện thứ mà máy móc chưa thay được. Không phải kỹ năng viết chữ. Là khả năng ngồi yên với một việc khó và không bỏ giữa chừng.
Cái đó về sau dùng cho mọi môn, và cho cả những việc chẳng liên quan gì đến trường lớp.
Vậy luyện đến mức nào là đủ?
Đây là chỗ nhiều gia đình đi quá đà. Mục tiêu không phải là thư pháp, cũng không phải là giải viết chữ đẹp cấp trường.
Ba mốc thực tế: chữ người khác đọc được; con viết liền mạch mà không phải nghĩ từng nét; con ghi bài trên lớp kịp tốc độ cô đọc.
Đạt được ba mốc đó rồi thì thôi, đừng ép thêm. Thời gian còn lại để dành cho việc khác có ích hơn — đọc sách chẳng hạn.
Ba dấu hiệu nên để ý, thay vì nhìn chữ đẹp hay xấu
Một. Con có kêu mỏi tay sau khoảng mười phút viết không? Nếu có, phần lớn là do cách cầm bút, không phải do lười. Cách cầm sai làm cả bàn tay phải gồng thay vì chỉ ba ngón. Sửa cách cầm bút thường giải quyết được, và càng sửa sớm càng dễ — qua lớp 3 thì thói quen đã thành nếp, rất khó đổi.
Hai. Con có phải nhìn mẫu từng chữ không? Nếu còn phải nhìn, nghĩa là việc viết vẫn tốn phần lớn sự chú ý của con. Nên khi vừa nghe giảng vừa ghi, con sẽ mất một trong hai — thường là mất phần nghe.
Ba. Con ghi bài trên lớp có kịp không? Đây mới là dấu hiệu ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học. Một đứa trẻ viết chữ rất đẹp nhưng chậm sẽ thiệt hơn một đứa viết vừa phải nhưng nhanh.
Nếu cả ba đều ổn, chuyện nét chữ có bay bướm hay không thật sự không quan trọng.
Bốn việc làm được ở nhà
Sửa cách cầm bút trước, sửa nét chữ sau. Ba ngón giữ bút, cổ tay đặt trên bàn, bút nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ. Cầm đúng thì viết lâu không mỏi, và nét tự đều lên.
Luyện mười phút mỗi ngày, hơn hẳn một tiếng cuối tuần. Cơ tay và thói quen xây bằng tần suất.
Cho con viết thứ con muốn viết. Chép lại lời một bài hát, viết thư cho ông bà, ghi công thức món ăn. Chép mẫu chữ đến trang thứ ba thì đứa trẻ nào cũng viết ẩu.
Đừng bắt viết lại cả trang vì một chữ xấu. Cách đó dạy con rằng viết là hình phạt, và đó là bài học sai.
Ở Mona
Thầy cô ở trung tâm nhìn phần chữ viết theo đúng ba mốc trên, và can thiệp vào tư thế ngồi với cách cầm bút trước khi nói đến chuyện nét chữ.
Với các con vào lớp 1, đây là một trong những phần được chú ý sớm nhất, vì tốc độ viết ảnh hưởng đến việc con theo kịp lớp trong suốt năm đầu.
Câu hỏi thường gặp
Con viết chữ xấu có ảnh hưởng đến điểm không?
Có, ở phần bài tự luận, khi giáo viên phải đoán chữ. Nhưng ảnh hưởng lớn hơn nằm ở chỗ khác: con ghi bài không kịp thì mất nội dung, và cái mất đó không hiện ra ở một bài kiểm tra nào cả.
Con thuận tay trái thì có cần luyện khác không?
Có vài điều chỉnh: nghiêng vở ngược chiều, cầm bút cao hơn một chút để không che phần vừa viết. Đừng đổi con sang tay phải — việc đó không còn được khuyến khích.
Bao nhiêu tuổi thì nên bắt đầu luyện chữ?
Khi cơ tay con đủ để giữ bút không gồng, thường là quanh tuổi vào lớp 1. Luyện quá sớm dễ tạo cách cầm sai vì tay chưa đủ khoẻ.
Con đã lớn, chữ xấu rồi thì có sửa được không?
Sửa được, nhưng chậm hơn và cần con đồng ý. Với học sinh cấp hai, mục tiêu thực tế là đọc được và viết nhanh, không phải đẹp.
