Có một tình huống mà nhiều bố mẹ kể lại gần như giống hệt nhau.
Họp phụ huynh, cô giáo nhận xét: cháu học được, bài làm tốt, nhưng cả buổi không phát biểu câu nào. Về nhà hỏi con, con bảo: "Con biết đáp án mà, nhưng con không giơ tay."
Và câu bố mẹ nói tiếp theo, gần như luôn là: "Con phải tự tin lên chứ."
Câu đó đúng, nhưng không dùng được. Nó giống như bảo một người đang lo là "đừng lo nữa". Muốn giúp con, phải biết cái ngại đó thực ra là cái gì.
Ba lý do khác nhau, thường bị gộp làm một
Thứ nhất: con sợ sai trước mặt bạn bè. Đây là nhóm đông nhất, và hay gặp ở chính những con học được. Con quen với việc mình làm đúng, nên rủi ro nói sai trước ba mươi người là thứ con không muốn nhận. Càng học tốt, càng ngại sai.
Thứ hai: con nghĩ ra ý nhưng không kịp xếp thành câu. Trong đầu con có đáp án, nhưng để nói thành một câu gãy gọn thì cần thêm vài giây — mà vài giây đó thì bạn khác đã giơ tay xong. Đây không phải vấn đề tự tin. Đây là vấn đề kỹ thuật diễn đạt, và nó luyện được.
Thứ ba: con không thấy có lý do gì để nói. Ở nhà, con nói thì người lớn nói lại nhiều hơn, hoặc nói hộ, hoặc gạt đi. Lâu dần con rút ra kết luận là nói cũng chẳng để làm gì.
Ba nguyên nhân này cần ba cách xử lý khác nhau. Gộp cả ba vào một câu "con phải tự tin lên" thì không giải quyết được cái nào.
Bố mẹ làm được gì ở nhà
Với con sợ sai: hạ giá của việc sai xuống. Trong bữa cơm, thỉnh thoảng kể chuyện chính bố mẹ làm sai ở cơ quan hôm nay và xử lý ra sao. Trẻ học thái độ với cái sai từ người lớn quanh nó, chứ không học từ lời khuyên.
Với con chậm xếp câu: cho con tập nói có cấu trúc trong những chuyện rất đời thường. "Con kể cho mẹ nghe bộ phim vừa xem, trong ba câu thôi." Ba câu — không hơn. Bị giới hạn số câu, con buộc phải chọn ý chính. Vài tuần làm việc này có ích hơn nhiều so với việc động viên chung chung.
Với con không thấy lý do để nói: đổi cách nghe. Khi con nói, để con nói hết mới đáp lại. Hỏi thêm một câu về đúng điều con vừa nói, thay vì chuyển ngay sang điều bố mẹ muốn nói. Một đứa trẻ được nghe hết câu ở nhà sẽ dạn hơn khi nói ở lớp.
Vì sao việc này không nên để đó
Chuyện không dám phát biểu, nếu để nguyên, thường không tự hết. Nó đi theo con lên cấp 2, thành ngại làm nhóm, ngại hỏi lại khi chưa hiểu bài. Đến lúc đó, cái mất đã không còn là điểm phát biểu, mà là những chỗ con không hiểu nhưng không hỏi — và chúng cứ dồn lại.
Ở Mona, kỹ năng giao tiếp và thuyết trình là một nhóm lớp riêng, không phải phần phụ ghép vào giờ văn hoá. Lớp chia theo lứa tuổi, học bằng tình huống, và có một quy tắc: mỗi buổi mỗi con đều phải nói. Không phải nói hay — chỉ cần nói, đủ đều đặn, cho đến khi việc đứng lên nói không còn là chuyện lớn nữa.
Anh chị muốn tìm hiểu lớp kỹ năng phù hợp với lứa tuổi của con, nhắn Zalo 0961 881 226.
