Câu hỏi đầu tiên khi con về nhà thường là “hôm nay được mấy điểm”. Nó tự nhiên, và nó cho ra một con số.
Vấn đề là con số đó không nói được con hiểu bài hay chỉ nhớ bài, không nói được con đang vướng ở đâu, và cũng không mở ra được cuộc nói chuyện nào.
Vì sao câu hỏi về điểm làm đóng câu chuyện
Hỏi điểm là hỏi một câu có đáp án đúng hoặc sai. Trả lời xong là hết chuyện, và đứa trẻ học được một điều: thứ bố mẹ quan tâm là con số.
Lâu dần, con báo điểm cao thì khoe, điểm thấp thì giấu. Phần quan trọng nhất — chỗ con đang không hiểu — lại là phần bị giấu kỹ nhất.
Điều này không có nghĩa điểm số vô nghĩa. Điểm là một dữ kiện có ích. Chỉ là nó không nên là câu hỏi đầu tiên, và càng không nên là câu duy nhất.
Câu thứ nhất: “Hôm nay có cái gì con thấy khó không?”
Câu này cho phép con nói về cái khó mà không bị coi là thú nhận yếu kém. Nó giả định rằng học là phải gặp cái khó — và đó là giả định đúng.
Nếu con nói “không có gì khó” trong nhiều ngày liền, đó cũng là một thông tin: hoặc bài đang quá dễ với con, hoặc con chưa thật sự đụng vào bài.
Câu thứ hai: “Bài đó con làm thế nào?”
Đây là câu thay cho “bao nhiêu điểm”, và nó khó trả lời hơn nhiều — chính vì khó nên nó có tác dụng.
Một đứa trẻ hiểu bài sẽ kể được đường đi. Một đứa trẻ nhớ bài sẽ nói “cô dạy thế”. Hai câu trả lời đó có thể cùng đứng sau một điểm 9.
Cách dùng câu này mà không biến nó thành cuộc kiểm tra: hỏi về một bài con làm đúng, không phải bài con làm sai.
Câu thứ ba: “Hôm nay con giúp được ai cái gì không?”
Câu này đứng ngoài chuyện học, và đó là lý do nên có nó.
Nó nhắc đứa trẻ rằng một ngày ở trường không chỉ được đo bằng bài vở. Và nó hay mở ra những chuyện bố mẹ không bao giờ biết nếu chỉ hỏi về điểm — bạn nào ngồi một mình, ai bị trêu, hôm nay lớp có chuyện gì.
Ba lỗi thường gặp khi đổi cách hỏi
Hỏi dồn ba câu một lúc. Thành cuộc phỏng vấn. Mỗi tối một câu là đủ.
Hỏi ngay lúc con vừa về. Lúc đó con đói và mệt. Buổi ăn cơm hoặc lúc trước khi đi ngủ dễ nói chuyện hơn.
Nghe xong rồi giảng giải. Nếu mỗi lần con kể cái khó đều nhận lại một bài giảng, lần sau con sẽ bảo không có gì khó.
Khi con không muốn nói
Có giai đoạn trẻ trả lời cụt lủn mọi câu hỏi, nhất là quanh tuổi lớp 6 đến lớp 9. Đó là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu gia đình có vấn đề.
Hai cách thường ăn hơn việc hỏi thẳng: kể chuyện của mình trước — hôm nay bố gặp một việc khó, xử lý thế này; và nói chuyện lúc đang làm việc gì đó cùng nhau, lúc rửa bát hay đi xe, thay vì ngồi đối diện.
Ở Mona
Thầy cô ở trung tâm báo lại cho phụ huynh theo hướng con tiến bộ ở đâu và còn vướng gì, chứ không chỉ đọc điểm kiểm tra. Câu số hai ở trên cũng chính là cách thầy cô kiểm tra xem con hiểu thật hay chưa.
Câu hỏi thường gặp
Con lúc nào cũng bảo “bình thường” thì sao?
Đổi câu hỏi từ chung sang cụ thể: thay vì “hôm nay thế nào” thì hỏi “giờ Toán hôm nay cô chữa bài nào”. Câu hẹp dễ trả lời hơn câu rộng.
Có nên hỏi điểm nữa không?
Có, nhưng để sau. Biết điểm vẫn cần — chỉ là đừng để nó chiếm chỗ câu hỏi đầu tiên mỗi ngày.
Con điểm thấp thì nên nói gì?
Hỏi trước đã: bài đó hỏi gì, con làm đến đâu thì tắc. Phần lớn trường hợp, chỗ tắc nằm ở một kiến thức của năm trước chứ không phải ở bài hôm đó.
